Franchising zwany też franczyzą jest umową nienazwaną, ponieważ nie została ona uregulowana, czyli prawnie zdefiniowana ani w kodeksie cywilnym, ani w innych ustawach. Możliwość zawarcia umowy franchisingowej wynika z zasady swobody umów (art. 3531 k.c.). Pewnym ograniczeniem są jednak przepisy prawa firmowego i antymonopolowego. A postanowienia dotyczące konkretnej franczyzy będą się różniły w zależności od tego, czy jest to umowa międzynarodowa, czy krajowa. Rodzaj franchisingu będzie też warunkował potrzebę uregulowania rozmaitych aspektów współpracy franczyzodawcy z franczyzobiorcą.

Trzy rodzaje

Możliwe są co najmniej trzy typy franchisingu: produkcyjny, dystrybucyjny i usługowy. Franchising produkcyjny polega na tym, że franczyzobiorca prowadzi na jakimś terenie produkcję określonego towaru albo grupy towarów, stosując technologię dostarczoną przez franczyzodawcę. Następnie sprzedaje wytworzone rzeczy pod znakiem towarowym tegoż dawcy.

Franchising dystrybucyjny to system polegający na tym, że franczyzodawca sam zajmuje się produkcją towarów, ale przez sieć franchisingową organizuje handel. Franczyzobiorca sprzedaje jego towary w hurtowniach czy sklepach urządzonych według wskazówek producenta. I jeśli franczyzodawca umówi się w takiej sytuacji na wyłączność, to musi zapewnić różnorodność produktów, a często również odpowiedni poziom dochodów franczyzobiorcom.

O franchisingu usługowym mówimy wtedy, kiedy przedmiotem działalności franczyzobiorcy jest wszelkiego rodzaju obsługa klienta pod szyldem franczyzodawcy. Franczyzobiorca uzyskuje know-how, prawo do używania marki i wszelką pomoc przy zakupie urządzeń. Przykładem mogą być restauracje, pralnie, firmy kurierskie. Najczęściej jednak spotykaną formą franchisingu jest zmieszanie jego czystych postaci. Tak działają np. podwykonawcy w produkcji okien, którzy stają się ich dystrybutorami oferującymi także montaż. Podobnie sprzedawcy telefonów komórkowych prowadzą serwis i naprawy.

Co w umowie

Pakiet franczyzowy nazywany jest także licencją franczyzową. To w nim powinno zostać zamieszczone to, co oferuje franczyzodawca. Franczyzobiorca natomiast – w zamian za ową receptę na sukces – zobowiązuje się do wniesienia opłat i przestrzegania standardów sieci. Nierzadkie jest zawieranie umów franchisingowych przy użyciu wzoru. W jego treści powinien mieścić się spis wzajemnych zobowiązań stron. Częstą praktyką jest też zawieranie obok głównej umowy szczegółowych umów nazwanych, np. najmu czy leasingu.

Trzeba też pamiętać, że prawa i obowiązki stron umowy franczyzowej są zmienne w czasie. Zależy od etapu rozwoju przedsiębiorcy korzystającego z sieci. Niektóre obowiązki trwają nawet po zakończeniu umowy. Wynika to z udostępnienia tajemnic przedsiębiorstwa franczyzodawcy biorącemu.

Zgodnie z kodeksem etycznym franchisingu (stworzyła go europejska federacja grupująca krajowe organizacje przedsiębiorców franczyzowych) niezbędne minimum umowne powinno zawierać:

● prawa i obowiązki franczyzodawcy,

● uprawnienia i obowiązki franczyzobiorcy,

● spis i opis towarów lub usług, które mają być dostarczone franczyzobiorcy,

● warunki płatności dokonywanych przez biorcę,

● czas, na jaki zostaje zawarta umowa (powinien być wystarczająco długi, by inwestycja franczyzobiorcy zdążyła się zamortyzować),

● warunki ewentualnego przedłużenia umowy,

● warunki, na jakich franczyzobiorca może sprzedać lub przenieść tytuł prawny do działalności franchisingowej, w tym ewentualne prawo pierwokupu franczyzodawcy,

● warunki korzystania ze znaku towarowego franczyzodawcy, oznaczeń fabryk, sklepów czy restauracji albo samochodów,

● prawo franczyzodawcy do adaptowania systemu do nowych metod prowadzenia działalności w branży,

● postanowienia dotyczące rozwiązania umowy,

● uregulowania kwestii zwrotu – w razie rozwiązania kontraktu – wszelkich środków trwałych, a także wartości niematerialnych i prawnych należących do franczyzodawcy lub do innej osoby.

Faktyczne obowiązki franczyzodawcy wynikające z istoty tego rodzaju stosunku prawnego powodują, że powinien się on zobowiązać w umowie również do:

● pomocy w wyborze lokalizacji sieciowej firmy franczyzobiorcy,

● przygotowania planu urządzenia i wystroju lokalu korzystającego z sieci,

● sporządzania planu finansowego rozpoczynającego współpracę z siecią,

● przygotowywania planów reklamowych,

● pomocy w uzyskaniu ewentualnie potrzebnych zezwoleń,

● ustalenia kryteriów doboru personelu i przeszkolenia go,

● pouczenia w sprawie obsługi klientów.