Raport UOKiK – Konsument na rynku energii elektrycznej

8 czerwca Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) przedstawił swój raport, będący wynikiem kontroli w 13 przedsiębiorstwach, zajmujących się dostawą i sprzedażą prądu. Urząd przeanalizował w nich aż 44 wzory umów, ich ogólnych warunków oraz związanych z nimi regulaminów i znalazł w nich aż 101 zapisów, do których ma zastrzeżenia.

Była to pierwsza kompleksowa kontrola UOKiK dotycząca sprzedawców i dostawców prądu.

Na przebadane 44 wzorce umów aż 37 zawierało sprzeczne z prawem lub niejednoznaczne zapisy. Stwierdzono 101 różnego rodzaju uchybień. UOKiK najczęściej kwestionował postanowienia ograniczające odpowiedzialność przedsiębiorcy za nienależyte wykonanie umowy oraz niezamieszczanie w kontrakcie wymaganych przez prawo informacji. Dziesięciu przedsiębiorców nie określiło terminu płatności w umowie, a dwunastu przyznało sobie jednostronne prawo do rozwiązania kontraktu z odbiorcą.

UOKiK zakwestionował m.in. postanowienia umowne, zgodnie z którymi przedsiębiorcy nie odpowiadają za przerwy w dostawie prądu z powodu wystąpienia m.in. strajku, ulewnych deszczy, mrozu, wichur, powołując się na siłę wyższą (przez taki zapis w umowie odbiorca nie może starać się o rekompensatę z tego tytułu). Zgodnie z prawem siła wyższa to zdarzenie nagłe, którego nie można przewidzieć. Zdaniem UOKiK sytuacje wyjątkowe, takie jak warunki atmosferyczne czy strajki, nie zawsze mogą być uznane za siłę wyższą. Szczególnie nie mogą być tak nazwane sytuacje występujące cyklicznie i dające się przewidzieć, np. opady śniegu zimą w naszej części Europy. Stosując zakwestionowaną przez urząd klauzulę, przedsiębiorstwa energetyczne mogą zwolnić się z odpowiedzialności nawet wtedy, gdy mogły zapobiec awariom, a konsument traci możliwość uzyskania rekompensaty za brak prądu.

W wyniku przeprowadzonej kontroli UOKiK zamierza skierować pozwy o uznanie za niedozwolone zapisów w umowach stosowanych przez 10 przedsiębiorstw energetycznych, a także wszcząć 13 postępowań w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów.

Jednocześnie UOKiK przypomina, że w razie pojawienia się jakichkolwiek trudności konsumenci mogą liczyć na pomoc Federacji Konsumentów.

Ponadto przy Urzędzie Regulacji Energetyki działa rzecznik odbiorców paliw i energii, który udziela pomocy odbiorcom w sporach z przedsiębiorstwami energetycznymi w zakresie niewykonania lub nienależytego wykonania umowy.

Prawa kupującego energię elektryczną

1. Prawo do swobodnego wyboru sprzedawcy jest jednym z fundamentalnych praw odbiorcy. W przypadkach, kiedy jest ono naruszane, prezes URE każdorazowo podejmuje działania interwencyjne i skutecznie pomaga odbiorcom energii, którzy mają problem ze zmianą sprzedawcy. Zmiana sprzedawcy jest bezpłatna.

2. Jeśli zmieniłeś sprzedawcę, a nawet jeśli zrobiłeś to kilkakrotnie, a nie jesteś zadowolony z nowego, masz prawo wrócić do swojego „pierwszego” sprzedawcy. Sprzedawca ten (tzw. sprzedawca z urzędu), ma obowiązek zawrzeć z tobą umowę.

3. Zasada równoprawnego traktowania. Sprzedawca powinien zawrzeć z tobą umowę na takich samych warunkach, jak z innym, równym tobie, odbiorcą. Jakiekolwiek zróżnicowanie praw poszczególnych kategorii odbiorców powinno być uzasadnione w obiektywny i przejrzysty sposób (np. poprzez przynależność do określonej grupy taryfowej).

4. Sprzedawca nie może stosować nieuczciwych i mylących metod sprzedaży – stanowi o tym unijna Dyrektywa o nieuczciwych praktykach rynkowych (np. nakładanie przez przedsiębiorcę uciążliwych barier pozaumownych na konsumenta, który chce wypowiedzieć umowę) i krajowa ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (np. rozpowszechnianie nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd wiadomości o swoim lub innym przedsiębiorstwie czy reklama wprowadzająca klienta w błąd).

5. Kupujący ma prawo do otrzymania informacji:

● o warunkach umowy proponowanych przez sprzedawcę – przed podpisaniem umowy; ogólne warunki umowy powinny być przedstawione jasnym i zrozumiałym językiem,

● o cenie energii elektrycznej, stosowanej w rozliczeniach,

● o rzeczywistym zużyciu i koszcie zaopatrzenia w energię elektryczną, podawanych w przyjętych przedziałach czasowych.

6. Kupujący ma prawo do otrzymania stosownego zawiadomienia (sformułowanego w sposób przejrzysty i zrozumiały) o każdym zamiarze wprowadzenia zmian do umowy oraz do informacji o prawie wypowiedzenia umowy po otrzymaniu zawiadomienia o zmianie warunków umowy (czyli odbiorca może wypowiedzieć umowę, jeżeli nie akceptuje nowych warunków).

7. Kupujący ma prawo do rozwiązania umowy poprzez złożenie oświadczenia o rozwiązaniu umowy.

Opracowanie na podstawie materiałów URE

Warto pamiętać:

1. W umowie sprzedaży energii elektrycznej powinny znaleźć się m.in.

● nazwa i adres sprzedawcy energii elektrycznej,

● sposób uzyskiwania aktualnych informacji na temat cen energii elektrycznej,

● okres obowiązywania umowy, warunki jej przedłużania i wygaśnięcia umowy,

● wszelkie ustalenia dotyczące rekompensat, które mają zastosowanie w przypadku, gdy nie są spełnione standardy jakości usług zagwarantowane w umowie.

2. Sprzedawca energii elektrycznej musi mieć prawo do prowadzenia obrotu energią na obszarze Rzeczpospolitej Polskiej, potwierdzone udzieloną przez prezesa URE koncesją. Musi mieć też możliwość zakupu energii (potwierdzoną umową zawartą z podmiotem odpowiedzialnym za bilansowanie) oraz jej przesłania do odbiorcy (potwierdzoną umową zawartą z operatorem sieci dystrybucyjnej – tzw. generalną umową dystrybucyjną).

3. Jeśli nie korzystamy z prawa zmienienia firmy, od której kupujemy prąd, nasz obecny sprzedawca jest tzw. sprzedawcą z urzędu. To ma jedną zaletę. Cena prądu dla gospodarstw domowych, z którymi taki sprzedawca ma podpisane umowy kompleksowe (na sprzedaż prąd i jego dostarczenie, czyli przesył), jest zatwierdzana przez Urząd Regulacji Energetyki. Innymi słowy, jeśli gospodarstwo domowe decyduje się na zmianę sprzedawcy, to wówczas zaczyna podlegać wolnorynkowej cenie prądu, która może rosnąć szybciej od cen regulowanych przez URE.

4. Ceny za przesył i dystrybucję energii do końcowego odbiorcy jako obszar monopolu naturalnego w każdym przypadku są zatwierdzane przez URE.

5. W rachunku za prąd są także opłaty stałe (np. opłata abonamentowa), które na ogół nie zmniejszają się w przypadku mniejszego zużycia prądu.