Obecnie w Polsce działa 14 specjalnych stref ekonomicznych zajmujących pod koniec stycznia tego roku łączny obszar o powierzchni ponad 13 tys. ha. Strefą jest wyodrębniony na podstawie specjalnych przepisów i niezamieszkany teren, na którym może być prowadzona działalność gospodarcza na specjalnych uprzywilejowanych warunkach. Tworzy się ją zawsze w celu przyspieszenia rozwoju gospodarczego części terytorium kraju, co ma być osiągnięte np. przez rozwój eksportu, powstawanie nowych miejsc pracy czy zagospodarowanie istniejącego majątku przemysłowego i infrastruktury gospodarczej.

Ustanawianie stref

Zasady i tryb ustanawiania specjalnych stref ekonomicznych (dalej SSE) na terytorium Polski, zarządzania takimi strefami oraz szczególne zasady i warunki prowadzenia na ich terenie działalności gospodarczej określa ustawa z 20 października 1994 r. o specjalnych strefach ekonomicznych.

Tworzenie stref odbywa się w drodze rozporządzenia Rady Ministrów, które jest wydawane na wniosek ministra właściwego do spraw gospodarki. Zanim jednak dojdzie do przedłożenia wniosku rządowi, minister musi uzyskać opinię zarządu województwa, w którym ma powstać strefa, oraz zgodę rady gminy właściwej ze względu na położenie strefy. Resortowy wniosek musi ponadto zawierać analizę przewidywanych skutków społecznych i ekonomicznych ustanowienia strefy.

Rozporządzenie w sprawie ustanowienia strefy precyzuje nazwę, teren i granice strefy, zarządzającego strefą oraz okres, na jaki ustanawia się strefę. Przyjęte powyżej rozwiązania muszą w każdym przypadku uwzględniać potrzebę zapewnienia realizacji celów związanych z rozwojem gospodarczym na terenie obejmowanym strefą.

W rządowym rozporządzeniu musi znaleźć się również szereg warunków, na jakich będzie funkcjonowała strefa i podmioty wykonujące tam działalność gospodarczą. W pierwszej kolejności są tam ujęte przedmioty działalności gospodarczej, na które nie będzie wydawane zezwolenie na prowadzenie działalności gospodarczej na terenie danej strefy, uprawniające do korzystania z pomocy publicznej. Ważna jest również maksymalna wielkość pomocy publicznej, którą będzie można udzielić przedsiębiorcy na podstawie takiego zezwolenia.

W rozporządzeniu muszą zostać ponadto określone warunki uznawania wydatków za wydatki poniesione na inwestycję na terenie strefy, a także ich minimalna wysokość. Jeżeli chodzi o inwestycje, to przepisy muszą z góry regulować ich koszty, które mogą być uwzględniane przy obliczaniu wielkości pomocy publicznej dla przedsiębiorców oraz sposób dyskontowania kosztów inwestycji i wielkości pomocy publicznej na dzień uzyskania zezwolenia. Wszystkie przyjęte w rozporządzeniu kryteria i limity udzielanej pomocy muszą być zgodne z prawem Unii Europejskiej.

Zakres terytorialny

Zasadą jest, że SSE mogą być ustanawiane wyłącznie na gruntach stanowiących własność zarządzającego, Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego, związku komunalnego lub będących w użytkowaniu wieczystym zarządzającego.

W drodze wyjątku strefa może być ustanowiona także, jeżeli nabycie przez zarządzającego lub jednostkę samorządu terytorialnego prawa do takich gruntów wynika z umowy zobowiązującej, która przewiduje ustanowienie strefy jako jedyny warunek nabycia.

Poza tym część strefy może obejmować grunty stanowiące własność lub użytkowanie wieczyste podmiotów innych niż państwowe czy samorządowe. Ustanowienie strefy na prywatnych terenach musi odbywać się jednak za ich zgodą i jest możliwe w kilku wymienionych w ustawie sytuacjach. Może to nastąpić w przypadku gdy w ramach inwestycji prowadzonej na terenie strefy zostanie utworzona określona liczba nowych miejsc pracy lub zostaną poniesione nakłady inwestycyjne o określonej wartości lub w wyniku inwestycji będzie prowadzona działalność polegająca na uruchomieniu wytwarzania nowych lub znacząco ulepszonych towarów, procesów lub usług.

Do takich wyjątkowych okoliczności jest zaliczany również szczególny charakter planowanej inwestycji na terenie SSE, który będzie dotyczył usług badawczo-rozwojowych, informatycznych, rachunkowości i kontroli ksiąg, w zakresie księgowości, z wyłączeniem deklaracji podatkowych czy centrów telefonicznych. Ostatnim przypadkiem jest realizacja rozpoczętej inwestycji, która będzie wymagała zwiększenia terenu strefy o nie więcej niż 2 ha.

Szczegółowe kryteria dotyczące wymienionych powyżej warunków określa rozporządzenie Rady Ministrów z 10 grudnia 2008 r. w sprawie kryteriów, których spełnienie umożliwia objęcie niektórych gruntów specjalną strefą ekonomiczną (Dz. U. z 2008 r. nr 224, poz. 1477 z późn. zm.).