Rząd przyspieszył prace nad reprywatyzacją odebranych po wojnie majątków. Do końca kwietnia Ministerstwo Skarbu Państwa opracuje tezy do przepisów, które uregulują procedurę przyznawania rekompensat dla byłych właścicieli.
ZMIANA PRAWA
Rząd zobowiązał się do zaspokojenia roszczeń byłych właścicieli, którzy utracili swoje mienie na skutek aktów nacjonalizacyjnych nieruchomości ziemskich i przemysłu, tzw. dekretów Bieruta dotyczących nieruchomości warszawskich oraz przepisów umożliwiających wywłaszczenia za symboliczną złotówkę w latach 1944-1962. Prace nad niezbędnymi przepisami już się rozpoczęły. Nowa ustawa nie zamknie drogi sądowej i po otrzymaniu rekompensaty będzie można wystąpić do sądu polskiego, ale nie do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu o zasądzenie dodatkowej kwoty.

Kalendarz prac

Do końca kwietnia Ministerstwo Skarbu Państwa oszacuje wartość majątków przejętych na rzecz Skarbu Państwa i określi możliwość zrekompensowania strat właścicielom i ich spadkobiercom. Określi się też wartość majątku będącego w dyspozycji państwa, z którego można stworzyć fundusz przezna- czony na wypłatę rekompensat.
Rada Ministrów w maju zdecyduje, które założenia do ustawy zostaną przyjęte i staną się podstawą projektu ustawy reprywatyzacyjnej. Gotowy projekt po konsultacjach międzyresortowych powinien trafić pod obrady Rady Ministrów jeszcze w tym roku.

Dwa pomysły rządu

Legislatorzy z resortu Skarbu Państwa mają dwa pomysły na zrekompensowanie skutków naruszeń prawa własności po II wojnie światowej:
• zwrot majątków w naturze wszędzie tam, gdzie jest to możliwe, a dla pozostałych wypłata rekompensaty,
• wypłata rekompensaty dla wszystkich właścicieli, bez względu na to, czy jest możliwość zwrotu w naturze.
Dziś więcej zwolenników ma druga koncepcja, ponieważ legislatorzy uważają ją za bardziej sprawiedliwą. Dzięki niej wszyscy uprawnieni otrzymaliby rekompensatę na takich samych zasadach, a proces reprywatyzacji nie naruszyłby praw nabytych przez osoby trzecie. Ministerstwo Skarbu Państwa nie podjęło jeszcze decyzji w związku z uregulowaniem sprawy tzw. gruntów warszawskich. Nie wiadomo, czy zrobi to w jednej ustawie reprywatyzacyjnej, czy zostaną opracowane projekty: osobno dla gruntów warszawskich i osobno dla pozostałych przejętych majątków. Nad rozwiązaniem sprawy gruntów warszawskich trwają też prace w ratuszu.

Kto może zgłosić roszczenie

Przewiduje się, że roszczenia reprywatyzacyjne będą mogli zgłaszać właściciele, współwłaściciele albo ich spadkobiercy. Przysługiwać mają one osobom, które były obywatelami polskimi i właścicielami w czasie, gdy utraciły majątki. Nie muszą być oni obywatelami polskimi i mieszkać w Polsce teraz. Na prawo do rekompensaty nie będzie też miało wpływu pochodzenie uprawnionego.
Dla wszystkich, którzy spełniają te wymogi, zostanie przywrócony termin do występowania z roszczeniami. W ten sposób mają być ujednolicone uprawnienia dawnych właścicieli, bez względu na to, czy dopełnili formalności przewidzianych w obowiązujących wówczas przepisach związanych z ubieganiem się o zwrot.
- Na przykład w latach czterdziestych właściciele gruntów warszawskich mieli sześć miesięcy na złożenie wniosku o przyznanie im prawa wieczystej dzierżawy z symbolicznym czynszem lub prawa zabudowy za symboliczną opłatą. Termin ten biegł od ogłoszenia przez Zarząd Miejski w Dzienniku Urzędowym protokołu oględzin konkretnej nieruchomości bez względu na to, czy jej właściciel przebywał wówczas w Polsce - tłumaczy adwokat Michał Kosiński z Kancelarii Kosińscy i Wspólnicy.
SZERSZA PERSPEKTYWA
Czechy (problem uregulowano, gdy było jedno państwo Czechosłowacja). Sprawę normuje ustawa z 2 października 1990 r. Z roszczeniami mogą występować byli właściciele i ich następcy prawni, którzy mają obywatelstwo czechosłowackie i stale mieszkają w Czechosłowacji. Zastosowano metodę restytucji naturalnej, odszkodowanie tylko tam, gdzie nie byłoby to możliwe.
Niemcy (ustawę przyjął parlament NRD). Ustawa z czerwca 1990 r. przewiduje zwrot własności skonfiskowanej nawet w latach 30., po dojściu Hitlera do władzy, i znacjonalizowanego mienia w NRD. Metody rekompensaty: restytucja z uwzględnieniem amortyzacji majątku i odszkodowania, ale tylko do określonej w przepisach wysokości.
Węgry (trzy ustawy wydane w latach 1991-1992). Uprawnieni: osoby fizyczne i osoby prawa publicznego (np. kościoły). Są to obywatele węgierscy, osoby mające obywatelstwo węgierskie w czasie nacjonalizacji, osoby poszkodowane na skutek pozbawienia ich węgierskiego obywatelstwa, osoby niebędące obywatelami węgierskimi, które miały 31 grudnia 1990 r. miejsce stałego zamieszkania na Węgrzech. Odszkodowanie w formie bonów rekompensacyjnych, papierów wartościowych na okaziciela oprocentowanych przez trzy lata.