W większości przypadków o szansach na uzyskanie wsparcia finansowego decydują charakterystyki projektu weryfikowane w trakcie oceny merytorycznej przy użyciu metody punktowej lub metody zerojedynkowej. W ramach metody punktowej za spełnienie danego kryterium przyznawana jest określona liczba punktów, często zróżnicowana w zależności od stopnia spełnienia kryterium. Z kolei metoda zerojedynkowa zakłada jedynie dwie możliwe sytuacje - spełnienie kryterium bądź jego niespełnienie, nie przewidując żadnych stanów pośrednich. Zgodnie z intencjami instytucji przygotowujących system wdrażania funduszy strukturalnych na lata 2007-2013 metoda zerojedynkowa miałaby przyczynić się do ograniczenia uznaniowości ekspertów w trakcie oceny projektów.
Zastosowanie pozornie prostszej metody zerojedynkowej niesie ze sobą ryzyko. Widać to w szczególności, jeśli porównamy zasady oceny wysoce innowacyjnych projektów inwestycyjnych, które obowiązywały w ramach funduszy strukturalnych na lata 2004-2006 (Poddziałanie 2.2.1 SPO WKP), z zasadami planowanymi do wprowadzenia w odniesieniu do nowych środków (działanie 4.4. PO IG). W Poddziałaniu 2.2.1 SPO WKP na przyznanie dotacji miały szansę te projekty, które uzyskały najwięcej punktów, spośród 100 możliwych do zdobycia, zaś zgodnie z obecnym kształtem dokumentów programowych w Działaniu 4.4 PO IG szanse na dofinansowanie będą miały te projekty, które spełnią wszystkie osiem kryteriów wejścia oraz co najmniej pięć spośród 14 kryteriów dodatkowych.
Główną słabością metody zerojedynkowej jest brak możliwości nadania zróżnicowanych wag poszczególnym kryteriom oceny, przez co ograniczona zostanie możliwość wyboru projektów najpełniej odpowiadających celom danego programu wsparcia. I tak np. w Poddziałaniu 2.2.1 SPO WKP najwyżej punktowanym kryterium była innowacyjność planowanych do wdrożenia technologii (dająca aż 26 punktów spośród 100), podczas gdy w Działaniu 4.4 PO IG innowacyjność jest jednym z 14 kryteriów, którego spełnienie ma takie same znaczenie jak fakt posiadania certyfikatu ISO (poprzednio dający dwa punkty). Biorąc pod uwagę, iż w ramach Działania 4.4 PO IG wspierane powinny być nowe inwestycje o wysokim potencjale innowacyjnym, wydaje się zasadnym, aby innowacyjność stanowiła kluczowe kryterium oceny projektu.
Metoda zerojedynkowa zawodzi również przy trudno kwantyfikowalnych kryteriach, takich jak np. wpływ projektu na środowisko. Stosowane w ramach Działania 2.2.1 SPO WKP reguły oceny przewidywały możliwość uznania, iż projekt ma neutralny, dodatkowy lub bezpośredni wpływ na środowisko, przyznając odpowiednio zero, trzy lub cztery punkty. Planowane w ramach Działania 4.4. PO IG zasady zawężają zakres możliwych ocen do dwóch (tj. pozytywny wpływ na ochronę środowiska lub jego brak) - utrudniając tym samym zadanie oceniającym, którzy zmuszeni będą dokonać ostatecznego rozstrzygnięcia, jaki zakres powinien mieć zaprezentowany w dokumentacji aplikacyjnej proekologiczny aspekt projektu, aby uznać, iż projekt ma pozytywny wpływ na ochronę środowiska. Tym samym główny cel, jaki przyświecał wprowadzeniu oceny zerojedynkowej (tj. ograniczenie uznaniowości ekspertów), może nie zostać osiągnięty.
SZYMON ŻÓŁCIŃSKI
starszy konsultant, Accreo Taxand
ikona lupy />
Szymon Żółciński, starszy konsultant, Accreo Taxand / DGP