Ryzykowne kształtowanie cen odsprzedaży

Z tego powodu porozumienia mające na celu lub skutkujące ograniczeniem konkurencji cenowej zostały włączone do katalogu porozumień zakazanych na mocy art. 5 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Szczególnym przejawem tego typu praktyk jest tzw. kształtowanie cen odsprzedaży, w ramach którego nabywca (dystrybutor) jest nakłaniany do stosowania cen minimalnych lub cen o określonej wysokości (sztywnych). Kształtowanie cen odsprzedaży jest bezwzględnie zakazane, zaś klauzule umowne, które są jego podstawą, określa się jako zasadnicze ograniczenia konkurencji. W praktyce oznacza to, iż strony umowy dystrybucyjnej – lub innego typu umowy sprzedaży towarów – nie mogą ustalać cen minimalnych ani cen sztywnych, po jakich towary te dostępne będą dla kolejnego nabywcy. Konsekwencją zamieszczenia w umowie zasadniczych ograniczeń konkurencji jest nie tylko nieważność całej umowy, lecz również dotkliwe kary pieniężne za naruszenie zasad prawa konkurencji. Organy ochrony konkurencji mają pełną świadomość, iż zakazane kształtowanie cen odsprzedaży często odbywa się za pomocą środków pośrednich. Dlatego należy pamiętać, iż niedozwolone są nie tylko wyraźne klauzule umowne zobowiązujące nabywcę do stosowania minimalnych lub sztywnych cen odsprzedaży, lecz także wszelkie praktyki, które prowadzą do tego samego skutku. Ich przykładem są m.in. porozumienia ustalające marżę dystrybutora lub maksymalny poziom upustu, który dystrybutor może udzielić swoim klientom, uzależnianie przyznania dystrybutorowi rabatu lub zwrotu kosztów promocji od przestrzegania rekomendowanego poziomu cen, wiązanie wymaganej ceny odsprzedaży z cenami konkurentów itp. Na zasadzie wyjątku od powyższego zakazu porozumień ograniczających konkurencję cenową, ustawodawca zezwala na ustalanie maksymalnych cen odsprzedaży oraz tzw. zalecanych cen odsprzedaży (par. 8 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 sierpnia 2002 r. w sprawie wyłączenia określonych porozumień wertykalnych spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję). Z przedmiotowego zezwolenia należy jednak korzystać z dużą ostrożnością. Po pierwsze bowiem, co do zasady stosuje się ono tylko do tych porozumień, które korzystają z przywileju wyłączenia, czyli porozumień pomiędzy przedsiębiorcami o udziałach w rynku nie przekraczających 30 proc. Po drugie zaś, zdarza się, iż ustalenia dotyczące cen maksymalnych, a zwłaszcza cen zalecanych, służą w istocie zakazanemu kształtowaniu cen sztywnych. Dzieje się tak wówczas, gdy systemowi cen zalecanych towarzyszą środki służące identyfikacji dystrybutorów obniżających ceny, wobec których następnie stosuje się środki represyjne, takie jak: groźby i zastraszanie, opóźnienia w dostawach lub ich zawieszenie. Innymi działaniami wspierającymi utrzymanie pożądanego poziomu cen są praktyki zmniejszające bodźce nabywcy do obniżania ceny odsprzedaży, takie jak drukowanie zalecanej ceny na produkcie. Ponadto, im silniejsza jest pozycja rynkowa dostawcy, tym większe ryzyko, że ustalona cena maksymalna lub zalecana będzie ściśle przestrzegana przez dystrybutorów. Na rynkach o strukturze oligopolu praktyki polegające na publikowaniu cen maksymalnych lub zalecanych ułatwiają porozumienia horyzontalne pomiędzy dostawcami poprzez wymianę informacji o preferowanym poziomie cen, a tym samym mogą w znacznym stopniu redukować konkurencję cenową. Dlatego nawet dozwolone porozumienia dotyczące cen odsprzedaży są bardzo wnikliwie monitorowane i weryfikowane przez organy ochrony konkurencji pod kątem wpływu tych porozumień na stan konkurencji na rynku właściwym.