Andrzej Szumański profesor zwyczajny Uniwersytet Jagielloński adwokat Podział ten nie występuje tak wyraziście na gruncie spółki z o.o., mimo że kodeks zna konstrukcję prawną udziału uprzywilejowanego (art. 174 par. 2 k.s.h.). Wynika to stąd, że w przeciwieństwie do spółki akcyjnej (art. 328 k.s.h.) na prawa udziałowe w spółce z o.o. nie mogą być wystawiane dokumenty imienne czy na okaziciela, jak również dokumenty na zlecenie (art. 174 par. 6 k.s.h.). Istota akcji uprzywilejowanych sprowadza się do tego, że pewnej grupie akcjonariuszy (tj. posiadaczom konkretnych dokumentów akcji o oznaczonej serii i numerach) przyznaje się szczególne uprawnienia, które wychodzą poza zakres uprawnień wynikających z akcji zwykłych. Ilość tych akcji oraz przywiązane do nich uprawnienia powinny być dokładnie określone w statucie spółki akcyjnej. Uprawnienia są związane z akcją, nie zaś osobą akcjonariusza. Tym samym zbycie akcji uprzywilejowanej powoduje przejście ucieleśnionych w nich przywilejów na nabywcę, chyba że statut wyraźnie przewiduje ich wygaśnięcie (przywilej głosowy z akcji pracowniczej wygaśnie, gdy akcja zostanie zbyta na rzecz osoby, która nie jest pracownikiem spółki). Uprzywilejowanie akcji może dotyczyć zarówno praw majątkowych, jak i praw korporacyjnych. Przepis art. 351 par. 2 k.s.h., który określa rodzaje przywilejów, zawiera jedynie wyliczenie przykładowe. Uprzywilejowanie może więc dotyczyć: • prawa głosu (art. 352 zd. 1 k.s.h.), • dywidendy (art. 353 k.s.h.), • podziału majątku w przypadku likwidacji spółki (art. 474 par. 3 k.s.h.). Wyliczenie przykładowe oznacza, że nie ma katalogu zamkniętego przywilejów akcyjnych. Mogą być więc kreowane inne przywileje niż stypizowane przez ustawę np. prawo posiadacza określonych akcji do powoływania czy odwoływania członków zarządu lub rady nadzorczej. Nie oznacza to jednak, że nie istnieją w tym zakresie żadne ograniczenia. Z jednej strony tworzą je przepisy wyznaczające tzw. górne granice tych przywilejów, tj. przywilejów, które zostały nazwane przez ustawę, np. przywileju co do głosu (art. 352 zd. 1 k.s.h.) czy co do dywidendy (art. 353 par. 1 k.s.h.), które to przepisy mogą być obchodzone przy tworzeniu nowych, czyli pozaustawowych typów przywilejów akcyjnych (np. prawa weta na walnym zgromadzeniu). Z drugiej strony ograniczenia w kreowaniu nowych typów przywilejów akcyjnych istnieją też w treści art. 304 par. 4 k.s.h., kreującego granice wolności statutowej spółki akcyjnej, którymi jest m.in. natura spółki akcyjnej a także bezwzględnie wiążące przepisy ustawy. Od uprzywilejowania akcji należy odróżnić prawa przyznane osobiście akcjonariuszowi (art. 354 k.s.h.). Zasadnicza różnica pomiędzy tymi kategoriami polega na tym, że w pierwszym przypadku uprzywilejowanie jest związane z dokumentem akcji, zaś w drugim z osobą akcjonariusza oznaczonego w statucie z imienia i nazwiska bądź z brzmienia firmy. Mając na względzie fakt, że uprzywilejowanie akcji oraz przyznanie uprawnień osobistych akcjonariuszom narusza zasadę równouprawnienia akcjonariuszy, a także często i zasadę proporcjonalności praw i wkładu akcjonariusza, należy wyciągnąć wniosek, że w praktyce powinno podchodzić się do opisanych wyżej kategorii prawnych z wyjątkową ostrożnością, a wręcz nawet ze wstrzemięźliwością.