Podział funduszów masy upadłości to ta część postępowania upadłościowego, na którą z największym napięciem czekają wierzyciele. Dochodzi wówczas do podziału środków uzyskanych z likwidacji masy upadłości pomiędzy poszczególnych wierzycieli. Ustawodawca nie przewidział, aby ten podział był jednolity. W szczególności szansa na zaspokojenie roszczeń zależy od tego, jakie prawa do poszczególnych przedmiotów majątkowych, wchodzących w skład masy, mają wierzyciele. Obok ogólnej masy upadłości, która obejmuje przeciętnie wszystkie rzeczy i prawa, stanowiące kiedyś własność upadłego, mamy bowiem do czynienia również z odrębnymi masami upadłości. Są to środki uzyskane ze sprzedaży przedmiotów zabezpieczonych hipoteką, zastawem albo zastawem rejestrowym. Te środki muszą być dzielone osobno, ponieważ wierzyciel, który dysponuje tym zabezpieczeniem, ma pierwszeństwo przed innymi. Dlatego kwota uzyskana ze sprzedaży zostaje podzielona między wszystkich wierzycieli hipotecznych w kolejności dokonanego wpisu. Wierzyciel, który jako pierwszy zgłosił się i uzyskał wpis do księgi wieczystej i figuruje w tej księdze na pierwszej pozycji, otrzymuje całość wierzytelności, o ile wystarczy na to środków ze sprzedaży nieruchomości. Gdyby zaś po sprzedaży nieruchomości i zaspokojeniu pierwszej hipoteki pozostały jeszcze pieniądze, to będą przeznaczone kolejno na zaspokojenie następnych wierzycieli. Gdyby po zaspokojeniu wszystkich wpisanych do księgi wieczystej wierzycieli pozostały jeszcze środki, to wejdą one do ogólnego podziału masy upadłości.
Natomiast gdyby po sprzedaży nieruchomości zabrakło środków na zaspokojenie wszystkich wierzycieli wpisanych do księgi wieczystej, to ci niezaspokojeni otrzymają środki pochodzące z ogólnego podziału masy upadłości.
Na podobnych zasadach zaspokajani są wierzyciele, których wierzytelności są zabezpieczone zastawem rejestrowym, z tym że w praktyce zwykle prawo to służy jednej osobie, która uzyskuje zaspokojenie z całości pozyskanych środków.
Ostateczny plan podziału masy upadłości nie może się odbyć, zanim nie zostaną zaspokojeni wierzyciele zabezpieczeni rzeczowo. Po dokonaniu tych podziałów następuje podział ogólny. Z zasady nie jest on podziałem równym, ponieważ są wierzytelności bardziej i mniej uprzywilejowane. Na przykład do pierwszej kategorii należą koszty postępowania, wierzytelności pracownicze i należności rolników z tytułu dostaw do przedsiębiorstwa upadłego za ostatnie dwa lata przed ogłoszeniem upadłości i część składek na ZUS.
PIOTR ZIMMERMAN
radca prawny z Kancelarii Wardyński i Wspólnicy