Oceniając dopuszczalność zmiany umowy w związku ze wzrostem wysokości płacy minimalnej należy zadać pytanie, czy utrata przez wykonawcę oczekiwanego zysku na skutek wzrostu kosztów pracy objęta jest normalnym ryzykiem gospodarczym czy też poza to ryzyko wykracza. Rozstrzygnięcia wymaga też pytanie, czy faktu wzrostu płacy minimalnej nie można było przewidzieć w chwili zawarcia umowy.
Obserwując wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie określonych wskaźników gospodarczych na przestrzeni ostatnich lat, nietrudno zauważyć, że w okresie od 2004 do 2007 roku minimalna płaca corocznie rosła od ok. 25 do 50 zł. Obowiązująca od 1 stycznia 2008 r. płaca minimalna jest wyższa w porównaniu z tą z roku 2007 o 190 zł. Sam wzrost płacy minimalnej nie jest co do zasady okolicznością niemożliwą do przewidzenia. Następuje bowiem w terminie i trybie określonym ustawowo, a utrata spodziewanego zysku wskutek wzrostu kosztów pracy jest co do zasady objęta normalnym ryzykiem gospodarczym. Wydaje się jednak, że w okolicznościach konkretnego przypadku tak gwałtowny wzrost płacy minimalnej w stosunku do roku ubiegłego może uzasadniać zmianę umowy zgodnie z art. 144 ust. 1 prawa zamówień publicznych. W przypadku gdy do wykonania zamówienia wykonawca zatrudnia osoby, którym płaci wynagrodzenie w wysokości ustawowego minimum, niespodziewanie wysoka podwyżka tej płacy może mu bowiem grozić rażącą stratą.
Wydaje się, że w takich okolicznościach zwłaszcza w stosunku do umów długoterminowych, które zostały zawarte przed zakończeniem procedury przewidzianej w ustawie o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, skutkującym drastycznym i niespodziewanym wzrostem płacy minimalnej, podwyżka płacy minimalnej może stanowić okoliczność uzasadniającą zmianę umowy. Wprowadzane do umowy zmiany powinny być adekwatne do wpływu, jaki wywiera wzrost płacy minimalnej na sytuację majątkową wykonawcy i jego możliwość wykonania umowy. Należy podkreślić, że możliwość zmiany umowy w sprawie zamówienia publicznego jest wyjątkiem od generalnego zakazu zmian takiej umowy. Nie należy go więc interpretować rozszerzająco, tym bardziej że zmiana dokonana w sposób sprzeczny z art. 144 ust. 1 p.z.p. będzie nieważna z mocy prawa. Typowymi podręcznikowymi przykładami okoliczności niewątpliwie uzasadniających taką zmianę jest gwałtowna dekoniunktura czy też globalny wzrost cen materiałów, jeżeli wpływają one istotnie na sytuację majątkową wykonawcy.
ALDONA KOWALCZYK
radca prawny, szef Zespołu Prawa Zamówień Publicznych w kancelarii Salans
Aldona Kowalczyk, radca prawny, szef Zespołu Prawa Zamówień Publicznych w kancelarii Salans / DGP