W nowoczesnym systemie ubezpieczeń uznano, że niesprawiedliwie byłoby obciążać każdą firmę podobnym ryzykiem z tytułu wystąpienia wypadku w pracy. Inne jest ryzyko zatrudnienia w górnictwie, inne w zakładach sektora chemicznego, a jeszcze inne - w administracji publicznej. Dlatego od 2003 roku. system składek płaconych przez pracodawców na rzecz Funduszu Wypadkowego zależy od ryzyka w danej grupie działalności. Jego podstawowy mechanizm ujęto w ustawie z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. nr 199, poz. 1673 z późn. zm.). Podstawy merytoryczne różnicowania ryzyka zawodowego opracowali eksperci z Centralnego Instytutu Ochrony Pracy - Państwowego Instytutu Badawczego.
Praca coraz mniej ryzykowna
Ustawa, zwana wypadkową, określiła m.in. zasady różnicowania stopy procentowej składek na powyższe ubezpieczenie, rodzaje świadczeń, warunki nabywania prawa do nich, zasady i tryb ich przyznawania.
Zgodnie z ustawą pracodawców podzielono na 2 grupy: płatników zgłaszających do ubezpieczenia nie więcej niż 9 osób oraz płatników zatrudniających ponad 10 osób.
Pierwsza grupa została objęta jednolitą składką, a jej stopa procentowa wyniosła 50 proc. maksymalnej stopy procentowej dla danej działalności na dany rok. Dla drugiej grupy zastosowano Polską Klasyfikację Działalności (PKD) i według tego przyporządkowania zróżnicowano stopę procentową składki. Jest to możliwe dzięki ustaleniu stopnia ryzyka dla danej grupy działalności, który obliczono na podstawie danych GUS dotyczących liczby wypadków z 3 ostatnich lat.
W rozporządzeniu ministra pracy i polityki społecznej z 6 marca 2006 r. nastąpiły, w świetle oceny ryzyka poszczególnych rodzajów działalności, zmiany w stosunku do poprzednio obowiązujących stóp procentowych stawek. Dla 2 grup (rybołówstwa i rybactwa oraz produkcji wyrobów chemicznych) stawki podniesiono, dla 10 grup pozostawiono na poprzednim poziomie, zaś dla 17 - obniżono. Obecnie spośród 29 grup działalności najwyższą kategorię ryzyka i stóp procentowych przyporządkowano do płatników zatrudnionych w górnictwie i kopalnictwie surowców energetycznych. W najnowszym rozporządzeniu ministra pracy i polityki społecznej z 26 czerwca 2007 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w zależności od zagrożeń zawodowych i ich skutków (Dz.U. nr 117, poz. 812) obniżono składki dla grup o najniższym ryzyku, do których należą: pośrednictwo finansowe, hotele oraz restauracje.
Świadczenia dla poszkodowanych
Wpływy ze składki wypadkowej ZUS wykorzystuje na wypłaty dla osób poszkodowanych w pracy. Wypłaca m.in. zasiłki chorobowe, jednorazowe odszkodowania, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty rodzinne czy szkoleniowe. W 2005 roku ZUS wypłacił na wymienione cele ponad 4,1 mld zł, z czego około 84 proc. pochłonęły renty. Do funduszu ubezpieczenia wypadkowego wpłynęło w tym czasie ponad 4,3 mld zł. W 2006 roku nastąpiło nieznaczne obniżenie się wpływów ze składek i do funduszu wpłynęło niecałe 4,3 mld zł, a jednocześnie nastąpił wzrost wypłat do 4,35 mld.
Zdaniem ekspertów z CIOP - PIB sytuacja funduszu wypadkowego w latach 2003-2006 była korzystna. To efekt prawidłowej kalkulacji wysokości składek, dobrej koniunktury gospodarczej i wzrostu płac oraz poprawy ściągalności składek przez ZUS. W tym okresie wypłata świadczeń utrzymywała się na stabilnym poziomie. Wpływ na to miała m.in. zmniejszająca się w poprzednich latach liczba wypadków, szczególnie ciężkich, oraz chorób zawodowych.
Co warto zmienić
Konieczne jest zwiększenie odpisu ZUS na prewencję do ustawowego 1 proc. Warto też zastanowić się nad zmianami w tabeli przedziałów wartości wskaźników częstości poszkodowanych w wypadkach, na podstawie których ustalana jest kategoria ryzyka, tak aby stanowiła wystarczającą motywację do poprawy warunków pracy.
JAN RZEPECKI
ikona lupy />
Różnicowanie składki / DGP