Banki nie wycofały się z udzielania kredytów i gwarancji na projekty unijne. Głównymi usługami oferowanymi podmiotom ubiegającym się o dofinansowanie unijne są instrumenty dłużne, rozliczeniowe i zabezpieczające.
Dynamika akcji kredytowej jest jeszcze niewielka z powodu znikomej dynamiki samych programów operacyjnych, jakie do tej pory uruchomiono. Kontynuowane są jednak wszystkie formy udziału banków w zakresie obsługi beneficjentów. Banki kontynuują także nadal kosztowny wysiłek szeroko zakrojonej akcji informacyjnej dla klientów-beneficjentów oraz akcji szkoleniowej własnych kadr.
Jako przykład faktycznego, poważnego zaangażowania banków można podać sztandarowe już dla tematu innowacyjności Działanie 4.4. Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, przeznaczone na projekty innowacyjne przedsiębiorców. Banki krajowe wsparły kwotą ponad 3 mld zł prawie 70 proc. tych projektów.

Co stanowi problem

Sytuacja na rynkach finansowych oraz spowolnienie gospodarcze wpłynęły na pewno (i to mimo dobrej, zdrowej kondycji naszego sektora bankowego, szczególnie w porównaniu z zagranicznymi sektorami bankowymi) na wzrost ceny pieniądza, zwiększenie wymagań ostrożnościowych, a tym samym i dostępność kredytów. Według najnowszych danych Narodowego Banku Polskiego większość banków zaostrzyła w ostatnim czasie kryteria udzielania kredytów i podniosła marże kredytowe. Wynika to z niepewności co do przyszłego stanu koniunktury, co utrudnia bankom poprawną wycenę ryzyka kredytowego. Dodatkowo, jak podaje NBP, wiele banków musiało ograniczyć tempo wzrostu akcji kredytowej ze względu na nasilające się ograniczenia kapitałowe. Jednocześnie optymistycznie brzmi zapowiedź ponad 30 proc. banków o planowanym złagodzeniu polityki kredytowej w I kwartale 2009 r.
Z drugiej strony wielu beneficjentów zaczyna odczuwać, będące efektem wpływu wyników makroekonomicznych, pogorszenie płynności i perspektyw rentowności. Potwierdzają to najnowsze wyniki badań koniunktury przeprowadzonych w styczniu przez GUS. Zwiększa się liczba przedsiębiorców (już prawie 30 proc.) źle oceniających swoje perspektywy, uzasadniając to niepewnością sytuacji gospodarczej (66 proc.) i spadkiem popytu na rynku krajowym (40 proc.). Wpłynie to także naturalnie na wstrzymywanie się z nowymi inwestycjami i zmniejszenie popytu kredytowego.
Podobnie więc wiele projektów unijnych, wykonalnych jeszcze pół roku temu, dziś - przy tak szybko zmieniających się warunkach rynkowych - może mieć problem z realizacją za rok czy dwa. Eksperci bankowi starają się takie zdiagnozować, zanim jeszcze zaczną się poważne kłopoty i przedsiębiorca będzie musiał w końcu zwrócić dotację z odsetkami. Tym bardziej należy zachęcać beneficjentów do jak najwcześniejszego rozpoczęcia rozmów z bankiem w celu optymalnego przygotowania projektu i rozważenia wszystkich możliwych scenariuszy, w tym awaryjnych.
Należy pamiętać, że kryzys jest dla jednych porażką, a dla innych - lepiej przygotowanych - szansą. Jest to naturalna konsekwencja funkcjonowania w globalnej gospodarce. Polscy beneficjenci w okresie ogólnego zmniejszenia płynności na rynkach finansowych, mając do dyspozycji znaczne środki zagraniczne, mogą wykorzystać ten atut do uzyskania przewagi konkurencyjnej na rynku unijnym.
Wobec nasilającego się spowolnienia gospodarczego oraz efektów kryzysu na międzynarodowych rynkach finansowych banki nadal oczekują pełnego uruchomienia przez rząd odpowiednich instrumentów, które pozwoliłyby na wygenerowanie większej akcji kredytowej.



Przełamać bariery

Pierwsze zmiany już wprowadzono, jednak otoczenie regulacyjne jest nadal niestabilne i utrudnia prowadzenie działalności gospodarczej, stawiając wiele barier administracyjnych i prawnych. Do dziś np. nie usunięto większości barier w dostępie do kredytu pomostowego.
Z jednej strony banki są podejrzewane o niechęć do kredytowania, a z drugiej zapomina się o istniejących barierach szerszego dostępu do kredytu (np. systemowe blokowanie przez niektóre Instytucje Zarządzające zabezpieczeń niezbędnych dla tańszych kredytów pomostowych, pomijanie promes w ocenie projektów, brak uwzględnienia kosztów kredytu i zabezpieczeń w grupie wydatków kwalifikowanych).

Propozycje bankowców

Sektor bankowy przedstawił parlamentarzystom, rządowi oraz władzom publicznym sektora finansowego projekty rozwiązań zwiększających płynność płatniczą banków i umożliwiających dalsze kredytowanie podmiotów gospodarki realnej. Od spełnienia tych strategicznych postulatów zależy m.in. rozwój akcji kredytowej. Jednocześnie środowisko bankowe zaproponowało wiele zmian usprawniających obecny system absorpcji środków unijnych. Do najważniejszych z nich należą: pilne wyłączenie paralizatorów administracyjnych w dostępie do kredytu, uruchomienie nowych instrumentów kredytowych z dopłatami ze środków unijnych, rozwój systemu poręczeniowo-gwarancyjnego z Funduszem Poręczeń Unijnych na czele oraz specjalną, większą rolą Banku Gospodarstwa Krajowego.
Udział banków w obsłudze projektów innowacyjnych / DGP