Projekt przedłożony przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej pozwala w wyjątkowych sytuacjach na odstąpienie od procedury otwartego konkursu ofert przy zlecaniu zadań organizacjom pozarządowym, np. w sytuacjach klęsk żywiołowych, katastrof czy awarii technicznych.

Zgodnie z nowelą premier będzie mógł np. zlecić organizacji pozarządowej zadanie publiczne z pominięciem konkursu, gdy będzie to niezbędne ze względu na ochronę zdrowia lub życia, lub ważny interes publiczny. Nowe przepisy pozwalają również ministrowi spraw wewnętrznych i administracji ominąć tę procedurę w stosunku do specjalistycznych stowarzyszeń oraz PCK, jeśli chodzi o działania dotyczące ochrony ludności i ratownictwa. Ponadto, w myśl projektu, samorząd będzie mógł zlecić organizacji pozarządowej zadanie publiczne bez konkursu w przypadkach, w których wysokość dofinansowania lub finansowania nie przekracza 10átys. zł, a termin realizacji zadania nie jest dłuższy niż 30 dni.

Projekt zakłada także możliwość zawiązywania tzw. umowy o wykonywaniu inicjatywy lokalnej. Chodzi o umowę między reprezentacją danej społeczności, a władzami gminy, na realizację inicjatywy lokalnej.

Jawności i przejrzystości funkcjonowania organizacji pożytku publicznego służyć ma obowiązek podawania do publicznej wiadomości sprawozdań z wykorzystania 1 proc. podatku przekazywanego przez osoby fizyczne.

Status organizacji pożytku publicznego będzie mogła uzyskać wyłącznie organizacja prowadząca działalność nieprzerwanie przez co najmniej dwa lata. Projekt zakłada także, że członkowie organu zarządzającego, organu kontroli lub nadzoru organizacji będą ponosić odpowiedzialność za szkody wyrządzone działaniem niezgodnym z prawem lub statutem.

Zgodnie z nowelą, MPiPS będzie mogło żądać wyjaśnień dotyczących działalności organizacji pożytku publicznego. Ma to zwiększyć rzetelność i wiarygodność trzeciego sektora. Chodzi m.in. o sprawy finansowe związane z dotacjami, darowiznami czy środkami uzyskanymi w zbiórkach publicznych lub przekazanych przez podatników. Jeśli organizacja nie przedstawi żądanych wyjaśnień, resort będzie mógł wystąpić do sądu o cofnięcie statusu pożytku publicznego.

Jednostki samorządu terytorialnego, oprócz rocznych programów współpracy z organizacjami pozarządowymi, będą mogły, w zależności od potrzeb wspólnot lokalnych przygotowywać plany wieloletnie.

Rozwojowi instytucji obywatelskich służyć mają Rady Działalności Pożytku Publicznego powoływane na poziomie wojewódzkim, powiatowym i gminnym. W ich skład, poza przedstawicielami trzeciego sektora, wchodziłyby osoby wytypowane przez zarząd województwa oraz wojewodę.