1 Od 16 kwietnia obowiązuje nowelizacja kodeksu cywilnego, która wprowadziła gwarancję zapłaty za roboty budowlane. Kto może żądać takiej ochrony i przy jakiego rodzaju inwestycjach?

Na podstawie nowych przepisów gwarancja zapłaty za roboty budowlane będzie udzielana przez inwestora – wykonawcę robót budowlanych – po to, by zabezpieczyć terminową zapłatę za wykonanie prac. Według nowych przepisów poza głównym wykonawcą, gwarancji zapłaty od wykonawców będzie mógł żądać również podwykonawca robót budowlanych i to na takich samych zasadach, jak wykonawcy od inwestorów. Obwarowane to będzie jednak obowiązkiem zawarcia przez podwykonawcę umowy na roboty budowlane na piśmie pod rygorem nieważności, na zawarcie której zgodę będzie musiał wyrazić inwestor główny. Warto podkreślić, że nowe przepisy dotyczą tylko robót budowlanych. Nie został określony jednak ich rodzaj. W związku z tym o udzielenie gwarancji można wystąpić także do osób fizycznych, które zdecydują się np. na budowę własnego domu. Będą one bowiem w takiej sytuacji inwestorami, a co za tym idzie będą musiały podporządkować się obowiązującym regulacjom.

2 Czy słusznie dodatkowa ochrona zostaje rozciągnięta także na inwestycje realizowane przez jednostki samorządu terytorialnego ze środków publicznych? Jakie mogą być tego konsekwencje w praktyce?

Nowelizacja kodeksu cywilnego nie określa dokładnie, w przypadku jakich prac wykonawca i podwykonawca będą mogli wystąpić o udzielenie im gwarancji zapłaty za roboty budowlane. Z tego też względu takie roszczenia będzie można zgłosić niezależnie od tego, dla jakiego podmiotu prace są wykonywane. Gwarancja zapłaty obejmie również przedsiębiorców, którzy jako wykonawcy realizują inwestycje finansowane ze środków publicznych, a więc przez Skarb Państwa i jednostki samorządu terytorialnego. Moim zdaniem może to negatywnie wpłynąć na liczbę nowo rozpoczynanych inwestycji, bowiem z powodu obowiązku udzielenia gwarancji wzrosną koszty inwestycji budowlanych finansowanych z budżetu państwa lub samorządów. Uważam, że zarówno Skarb Państwa, jak i jednostki samorządu terytorialnego powinny być zwolnione z obowiązku udzielenia takich gwarancji ze względu na to, że ryzyko nieotrzymania pieniędzy przez wykonawcę jest znikome. Po prostu podmioty te nie mogą upaść.

3 Do kiedy wykonawca będzie mógł wystąpić o udzielenie gwarancji zapłaty i jaki termin będzie miał inwestor na wykonanie swojego obowiązku?

Wykonawca robót budowlanych może w każdym czasie żądać od inwestora gwarancji zapłaty do wysokości ewentualnego roszczenia z tytułu wynagrodzenia wynikającego z umowy oraz robót dodatkowych lub koniecznych do wykonania umowy i po akceptacji na piśmie przez inwestora. Na podstawie nowych przepisów inwestor nie będzie miał możliwości wyłączenia lub ograniczenia tego prawa. Nie będzie mógł więc zastrzec, że nie zgadza się na udzielenie gwarancji zapłaty, albo że udzieli takiej ochrony, ale tylko i wyłącznie do niektórych podmiotów i tylko przed przystąpieniem do wykonania prac. Inwestor musi udzielić gwarancji w terminie określonym przez wykonawcę, ale nie krótszym niż 45 dni od dnia wyznaczonego przez wykonawcę. W przypadku jednostek samorządu terytorialnego decyzja o wystąpienie o udzielenie gwarancji będzie podejmowana przez jej organy wykonawcze – a więc np. w przypadku gminy przez wójta, burmistrza czy prezydenta miasta.