Od 1 mają obowiązują nowe przepisy w ustawie o finansach publicznych (Dz.U. z 2009 r. nr 157, poz. 1240 z późn.zm.) lokowania wolnych środków przez jednostki państwowe i samorządowe. Obowiązek przekazywania wolnych środków mają agencje rządowe (agencje wykonawcze), Narodowy Fundusz Zdrowia, fundusze celowe i inne państwowe osoby prawne. Możliwość przekazywania wolnych środków na konta ministra finansów mają samorządy. Celem tych zmian jest ograniczenie potrzeb pożyczkowych państwa i zahamowanie przyrostu długu publicznego. Ustawodawca wprowadzając te zmiany stwierdził bowiem, że nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której państwo pożycza pieniądze na rynku (np. emitując obligacje skarbowe), a jednostki sektora finansów publicznych posiadają niewykorzystane środki na kontach bankowych. Z punktu widzenia budżetu jest to rozwiązanie niekorzystne, bowiem państwo musi zapłacić wysokie odsetki za środki np. z emisji obligacji, podczas gdy w sektorze publicznym istnieją niewykorzystywane rezerwy. Lepiej więc pożyczyć te środki od jednostek, które posiadają wolne środki zgromadzone na kontach bankowych i nawet im za to zapłacić, niż zaciągać pożyczki na rynku. W efekcie państwo będzie musiało pożyczyć mniej środków i zaoszczędzi na obsłudze długu publicznego.

Nowe regulacje prawne są jednak niekorzystne dla jednostek, które mają obowiązek przekazywania wolnych środków. Jednostki te gromadziły bowiem wolne środki na rachunkach bankowych, które były oprocentowane wyżej niż lokata u ministra finansów. Z tego powodu wydaje się, że samorządy i inne jednostki nieobjęte obowiązkiem nie będą zainteresowane lokowaniem swoich wolnych środków w depozyt u ministra. Co więcej, biorąc pod uwagę niedobory gotówkowe związane z chęcią realizowania inwestycji oraz zapowiedzi ograniczenia możliwości zadłużania wydaje się, że samorządy będą wykorzystywały swoje wolne środki w inny sposób. Gdyby jednak zdecydowały się lokować je w depozycie u ministra, będą przyczyniały się do ograniczania potrzeb pożyczkowych państwa.

Lokowanie wolnych środków finansowych

Zgodnie z nowym brzmieniem art. 48 ustawy o finansach publicznych jednostki sektora finansów publicznych, z wyłączeniem jednostek, o których mowa w art. 9 pkt 2, 6, 8 i 10 – 13 (np. samorządy i ich związki, instytucje gospodarki budżetowej czy państwowe fundusze celowe) oraz samorządowe osoby prawne, o których mowa w art. 9 pkt 14, mogą dokonywać lokat wolnych środków z wyjątkiem środków pochodzących z dotacji z budżetu:

● w skarbowych papierach wartościowych;

● w obligacjach emitowanych przez jednostki samorządu terytorialnego;

● na rachunkach bankowych w bankach mających siedzibę na terytorium Polski;

● w formie depozytu u ministra finansów.

Jak wynika z przepisu, możliwość lokowania wolnych środków dotyczy m.in. samorządów. Mają one jednak większy wachlarz możliwości niż jednostki, na które został nałożony obowiązek lokowania wolnych środków. Zgodnie bowiem z art. 48 ust. 2 ustawy o finansach publicznych jednostki sektora finansów publicznych, o których mowa w art. 9 pkt 5 i 9, oraz państwowe osoby prawne, o których mowa w art. 9 pkt 14, dokonują lokat wolnych środków z wyjątkiem środków pochodzących z dotacji z budżetu, w formie depozytu u ministra finansów. A zatem agencje wykonawcze, NFZ, a także inne państwowe lub samorządowe osoby prawne utworzone na podstawie odrębnych ustaw w celu wykonywania zadań publicznych, z wyłączeniem przedsiębiorstw, instytutów badawczych, banków i spółek prawa handlowego mają obowiązek lokowania wolnych środków jedynie w formie depozytu u ministra finansów. Przepisy precyzują jednak, że obowiązek obejmuje jedynie te wolne środki jednostek sektora finansów publicznych, które nie są wydatkowane w określonym dniu na wykonywanie zadań oraz funkcjonowanie danej jednostki. Co więcej, zgodnie z art. 48 ust. 4 ustawy agencje wykonawcze, NFZ oraz inne państwowe i samorządowe osoby prawne mogą lokować wolne środki w postaci walut obcych również na rachunkach bankowych w bankach mających siedzibę na terytorium Polski.

Kolejna grupa nowych przepisów (art. 78a – 78h) precyzuje obowiązki ministra finansów dotyczące przyjmowania wolnych środków od jednostek w depozyt.