Egzekucja z tzw. firmowego rachunku bankowego to egzekucja z wierzytelności, którą przedsiębiorca czy też wspólnik spółki cywilnej (posiadacz rachunku bankowego) ma wobec banku, a której przedmiotem jest wypłata środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku.

Egzekucja z wierzytelności z rachunku bankowego odbywa się przez zajęcie wierzytelności wynikających z umowy rachunku bankowego. Inaczej mówiąc, zajęciu podlega wierzytelność przedsiębiorcy (dłużnika) wynikająca z umowy rachunku bankowego.

Tytuł egzekucyjny

W myśl art. 725 kodeksu cywilnego przez umowę rachunku bankowego bank zobowiązuje się względem posiadacza rachunku, na czas oznaczony lub nieoznaczony, do przechowywania jego środków pieniężnych oraz do przeprowadzania na jego zlecenie rozliczeń pieniężnych. Zgodnie z art. 889 par. 1 kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.) oraz art. 80 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zajęcie następuje poprzez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej dłużnika wynikającej z posiadania rachunku bankowego.

Zawiadomienie skierowane do banku powinno się powoływać na tytuł wykonawczy, nie jest jednak obligatoryjne załączenie odpisu tytułu.

W praktyce mamy dwa rodzaje zajęć rachunków przedsiębiorców, tzw. zajęcie w trybie przepisów kodeksu postępowania cywilnego, w którym wierzyciela reprezentuje komornik sądowy, oraz tzw. egzekucję administracyjną (np. zaległości wobec ZUS, US), w której organem egzekucyjnym jest najczęściej naczelnik urzędu skarbowego lub prezydent (wójt, burmistrz), np. w wypadku zaległości z tytułu opłaty skarbowej.

Potrącenie z salda dodatniego

Efektem dokonanego zajęcia jest blokada rachunku przez bank. Przedsiębiorca nie może wówczas rozporządzać zajętą wierzytelnością, bank z kolei nie może dokonywać wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności oraz ma obowiązek przekazywania zajętych kwot na pokrycie egzekwowanej należności. Zajęcie rachunku bankowego obejmuje jedynie jego saldo dodatnie. Kwoty, które wpływają na rachunek, ale tylko zmniejszają ujemne saldo debetowe, nie podlegają przekazaniu przez bank komornikowi. Bank może potrącić z rachunku również bieżące koszty prowadzenia rachunku (np. prowizje i opłaty), wynikające z umowy rachunku. Stosownie do art. 889 par. 1 pkt 1 k. p.c. zawiadomienie jest skuteczne również w przypadku, gdy organ egzekucyjny nie wskazał numeru rachunku bankowego.

W ramach egzekucji toczącej się w trybie procedury cywilnej, w razie wskazania przez komornika konkretnego numeru rachunku przedsiębiorcy, zajęciu ulega jedynie wierzytelność z tego rachunku. Inne niewskazane przez komornika rachunki prowadzone przez dany oddział banku są wolne od zajęcia.

Inaczej przebiega natomiast egzekucja w trybie egzekucji administracyjnej. Zgodnie z art. 81 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zajęcie wierzytelności jest skuteczne również w stosunku do rachunków bankowych przedsiębiorcy, prowadzonych przez bank bez względu na to, czy organ wskazał w zawiadomieniu numery tych rachunków czy nie.

Zajęcie rachunku wspólników

W przypadku zajęcia rachunku bankowego wspólnego wspólników spółki cywilnej wystawionego przeciwko jednemu ze współwłaścicieli takiego rachunku bank jest zobowiązany zablokować wspólny rachunek wspólników spółki cywilnej. Zajęcie rachunku wspólnego nie oznacza, że ze wszystkich środków zgromadzonych na takim rachunku komornik będzie mógł prowadzić egzekucję. W razie zajęcia takiego rachunku dalsze czynności egzekucyjne będą prowadzone tylko do przypadającego dłużnikowi udziału w rachunku wspólnym, zgodnie z umową regulującą prowadzenie rachunku.

Zgodnie z art. 8911 kodeksu postępowania cywilnego par. 2 w razie zajęcia rachunku wspólnego dla wspólników spółki cywilnej komornik zawiadamia pozostałych wspólników. Ustalenie więc udziału wspólnika we wspólnym rachunku bankowym następuje na podstawie wspomnianej umowy, którą wspólnik zobowiązany jest w terminie tygodnia od zajęcia przedstawić komornikowi. Jeżeli przedstawiona komornikowi umowa rachunku bankowego nie określa udziału w rachunku wspólnym lub wspólnik nie przedłoży takowej umowy, przyjmuje się, że udziały w rachunku są równe.