MICHAŁ KRAWCZYK

radca prawny, partner zarządzający Kancelarii Krawczyk i Wspólnicy

Z literalnej wykładni przepisu wynika, że gdy osoba prawna jest reprezentowana przez osobę fizyczną niebędącą jej organem (tzw. rzekomy organ) albo w warunkach przekraczających zakres umocowania organu, zawarta umowa jest bezwzględnie nieważna jako sprzeczna z ustawą. Należy odróżnić sytuację, w której osoba fizyczna działa jako organ spółki nie będąc tym organem, od sytuacji, w której osoba fizyczna będąc organem spółki, np. członkiem zarządu spółki uprawnionym do jej reprezentacji jednoosobowo, działa z przekroczeniem udzielonych jej kompetencji.

Powstanie w spółce rzekomego organu najczęściej spowodowane jest wygaśnięciem mandatu jednego lub kilku członków zarządu w szczególności połączonym z upływem kadencji, na którą tych członków powołano lub nieskutecznym powołaniem członków zarządu. Od momentu wejścia w życie kodeksu spółek handlowych, jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej, mandat członka zarządu spółki z o.o. wygasa z dniem odbycia walnego zgromadzenia zatwierdzającego sprawozdanie finansowe za pierwszy pełny rok obrotowy pełnienia funkcji członka zarządu. Jest to szczególnie istotne w sytuacji, gdy umowa danej spółki nie zawiera zapisu o czasie trwania kadencji członków zarządu. W takiej sytuacji bowiem członkowie zarządu nie są powołani na czas nieokreślony.

Inaczej jest w przypadku czynności dokonanej przez tzw. rzekomego pełnomocnika, tj. osobę, która działa bez umocowania lub przekracza jego zakres. Ustawodawca nie wprowadził możliwości sanowania umowy zawartej ani przez rzekomy organ, ani przez organ działający w warunkach przekraczających zakres jego umocowania. Oznacza to, że czynności podejmowane przez wspomniane podmioty są nieważne i każdy, kto ma w tym interes prawny, może powołać się na ich nieważność (art. 189 kodeksu postępowania cywilnego). Pogląd ten znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Najnowsze orzecznictwo SN opowiada się jednak za sankcją bezskuteczności zawieszonej w odniesieniu do umowy zawartej przez organ w warunkach przekraczających zakres jego umocowania. W uchwale z 14 września 2007 r. SN stwierdził, że do umowy zawartej przez zarząd bez wymaganej dla jej ważności uchwały walnego zgromadzenia lub rady nadzorczej ma zastosowanie w drodze analogii art. 103 par. 1 i 2 kodeksu cywilnego. Nie zmienia to faktu, że w dalszym ciągu sankcja nieważności bezwzględnej dotyczy czynności podejmowanych przez rzekomy organ.