Wschód najbardziej ryzykowny

Większość firm zajmująca się obsługą finansową i ubezpieczeniową eksportu wskazuje, że największe problemy z uzyskaniem płatności mają firmy eksportujące na Wschód.

- Wysyp problemów z kontrahentami ze Wschodu wynika z tragicznej sytuacji, w jakiej znalazły się gospodarki tych krajów - mówi Piotr Soroczyński.

Według ogłoszonych w marcu prognoz Atradiusa, ubezpieczyciela kredytów kupieckich, gospodarka Ukrainy skurczy się w 2009 r. o około 12 proc. Spore problemy mają też małe kraje Pribałtyki, bo PKB Litwy ma w 2009 roku spaść przynajmniej o 3,5 proc., Łotwy o 5,5 proc., a Estonii nawet o 6,4 proc. i analitycy nie dopatrzyli się pozytywnych perspektyw na 2010 rok.

- Podstawowy problem jest taki, że odbiorcy z tego regionu zdecydowanie przeszacowali popyt. Gospodarki tych krajów zaczęły mocno się chwiać już w III kwartale ubiegłego roku. Kupujący nie byli w stanie kupić tylu towarów, ile wcześniej zakładano. Efekt jest taki, że magazyny są pełne towarów - mówi Piotr Soroczyński.

Dodatkowym czynnikiem, który utrudnia sprzedaż - i w efekcie opóźnia płatności - jest silna deprecjacja walut wschodnich sąsiadów.

- W sytuacji gdy umowy były podpisywane w euro, towar od polskiego eksportera stał się - po przeliczeniu cen na lokalne waluty - bardzo drogi. W praktyce niesprzedawalny - mówi prezes KUKE.

Niemal wszystkie prognozy zakładają utrzymanie dużej, dwucyfrowej dynamiki spadku eksportu w kolejnych miesiącach. Według ekspertów nie widać szans na szybkie przełamanie bariery popytu, a dodatkowo zadziałały mechanizmy zabezpieczające, które blokują kolejne wysyłki towarów za granicę.

- Działa już mechanizm polegający na wstrzymaniu kolejnych wysyłek, gdy zaległość przekracza określony czas. Duża część wstrzymywania wysyłek, np. na Wschód, wynika właśnie stąd, że nasi przedsiębiorcy doszli już do tej bariery - mówi Piotr Soroczyński.

Szerokie skutki opóźnień

Według Jakuba Borowskiego, ekonomisty Invest Banku, spadek eksportu w lutym wyniósł 31,7 proc. Jego zdaniem widać już przełożenie problemów eksporterów z uzyskaniem należności na opóźnienia w płatnościach wobec usługodawców obsługujących eksport.

- To może dotyczyć usług, jak np. transport. Spodziewamy się, że w I kwartale eksport spadł o 25,4 proc, a w II spadnie o 31 proc. To oznacza, że pojawienie się opóźnień w płatnościach w pozostałych, pozaeksportowych sektorach jest kwestią czasu - mówi Jakub Borowski.

Zdaniem Marcina Mroza, ekonomisty Fortis Banku, problemy z płatnościami niebawem przełożą się na cały sektor przedsiębiorstw.

- Czy to przez efekt domina, czy przez niski popyt krajowy niebawem zatory płatnicze staną się jednym z głównych problemów w prowadzeniu działalności gospodarczej - mówi Marcin Mróz.

NA JAKIE BRANŻE NALEŻY UWAŻAĆ, HANDLUJĄC Z NIEMCAMI

● Motoryzacja - odnotowała 17-proc. wzrost liczby upadłości w 2008 roku. Mimo wdrażania kolejnych etapów programu dopłat do zakupu nowego auta przy zezłomowaniu starego analitycy Euler Hermes oczekują dużego wzrostu upadłości.

● Przemysł spożywczy - już po III kwartale 2008 r. liczba upadłości wzrosła o 25 proc. i w 2009 roku spodziewany jest dalszy wzrost tego wskaźnika

● Chemia - jedna z najsilniejszych branż eksportowych niemieckiej gospodarki. Pierwsze trzy kwartały były stosunkowo dobre, ale w IV kwartale nastąpiło załamanie i produkcja spadła o 11 proc., co będzie miało przełożenie na wzrost liczby upadłości.

● Przemysł maszynowy - stosunkowo dobrze przygotowany do spowolnienia. W gorszej sytuacji niż średnia branżowa są firmy produkujące na potrzeby przemysłu tekstylnego, poligraficznego i budownictwa.

● Budownictwo - choć wskaźnik ryzyka upadłości wynosi 1,7 proc. ogółu działających w tym segmencie firm, przy średniej dla całej gospodarki na poziomie 1 proc., to jednak załamanie ma nie być tak ciężkie jak na rynku hiszpańskim czy brytyjskim. Według Euler Hermes ma to być efekt mniejszej niż na tych dwóch rynkach nadprodukcji i przeszacowania wartości nieruchomości.

DLACZEGO TRZEBA SPRAWDZAĆ KONDYCJĘ POSZCZEGÓLNYCH BRANŻ

Mimo bardzo dobrych ratingów gospodarek Francji czy Wielkiej Brytanii tylko w tych dwóch krajach upadnie niemal 100 tys. firm.

- To, że kraj ma dobry rating kondycji gospodarczej, nie oznacza, że bezpiecznie można handlować z firmami ze wszystkich branż działających na danym rynku - mówi Grzegorz Błachnio z Euler Hermes.

Rating krajowy określa wypłacalność kraju, a nie przedsiębiorców. Dlatego w krajach z dobrym ratingiem ubezpieczyciele kredytu identyfikują szczególnie ryzykowne branże i ograniczają limity kredytowe dla firm z tych segmentów. Zdarzają się też sytuacje odwrotne: w kraju o słabej kondycji można znaleźć zdrowe branże. Z zestawienia krajów, do których nasze firmy eksportują najwięcej, większość z nich ma rating na poziomie AA, co teoretycznie pokazuje wysokie bezpieczeństwo współpracy. Przy ratingu na poziomie D nikt nie zagwarantuje płatności, dlatego firmy handlują na własną odpowiedzialność, bo ubezpieczyciele odmawiają ochrony.

Euler Hermes szacuje, że w tym roku w Polsce upadnie około 500 firm, czyli 18 proc. więcej niż w 2008 roku. Wzrost liczby upadłości w Wielkiej Brytanii o ponad 34 proc. da 38,2 tys. bankrutów. Dla Francji wzrost liczby upadłości o 12 proc. oznacza problemy łącznie niemal 63 tys. firm. Widać więc, że spora część dostawców z Polski może spotkać się z sytuacją, w której ich dłużnik będzie regulował płatności z dużym opóźnieniem czy nawet całkowicie zaprzestanie spłaty po ogłoszeniu upadłości.