Nadawanie muzyki we własnym sklepie, lokalu gastronomicznym czy wykorzystanie zdjęcia cudzego autorstwa na stronie internetowej firmy albo w ulotce uzależnione jest zawsze od uzyskania zgody autora na takie wykorzystanie.

Zgodnie z przepisami prawa autorskiego, ochronie podlega każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia.

W szczególności ochronie podlegają utwory:

• słowne,

• graficzne,

• plastyczne,

• fotograficzne,

• programy komputerowe.

Przy czym wykorzystanie fragmentu utworu nie jest zwolnione od uzyskania takiej zgody.

Do kogo po zgodę

Zawsze przed wykorzystaniem jakiegokolwiek utworu (chyba że jego wykorzystanie wiąże się z ustawowo dozwolonym użytkiem chronionych utworów) prowadzący działalność gospodarczą powinien podjąć kroki, by uzyskać zgodę od osoby posiadającej autorskie prawa majątkowe. Takie prawa posiada najczęściej autor albo jego spadkobiercy, ale może się też zdarzyć, że przeniósł je on np. na wydawcę. Autor może być reprezentowany przez organizację zbiorowego zarządzania prawami autorskimi (np. ZAiKS albo ZPAV). Wówczas wszystkich czynności zmierzających do uzyskania zezwolenia na wykorzystanie utworu dokonuje się za pośrednictwem takiej organizacji.

Forma umowy

Umowa o korzystanie z utworu podpisana z właścicielem autorskich praw majątkowych lub z organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi sporządzana jest w formie umowy licencyjnej. Na jej podstawie artysta nie przenosi na przedsiębiorcę wszystkich majątkowych praw autorskich, ale upoważnia go do określonego sposobu jego eksploatacji.

Praktycznym przykładem może być zawarcie umowy licencyjnej na korzystanie z fotografii, które chcemy zamieścić na swojej stronie internetowej.

Organizacje zbiorowego zarządzenia prawami autorskimi najczęściej mają gotowe wzory takich umów. Natomiast przy sporządzaniu własnej na pewno powinny się w niej znaleźć informacje o terytorium, na jakim utwór będzie wykorzystany, sposobach eksploatacji (czyli co można z nim zrobić - np. wyświetlenie w telewizji), czas, przez jaki można korzystać z utworu, zasady wypowiadania umowy.

W umowie powinno się też znaleźć zapewnienie, że osoba potwierdza posiadanie prawa, że nie jest ono ograniczone i że osoby trzecie nie mają do nich roszczeń.

Możliwe jest też zawarcie umowy tzw. licencji wyłącznej - co oznacza, iż będziemy samodzielnie korzystali z wybranego utworu.

Stawki za zezwolenia

Ceny wykorzystania cudzych utworów zależne są od wielu czynników, np. od obszaru, na jakim będzie wykorzystywany cudzy utwór, czy od wielkości przedsiębiorstwa. Na przykład odtwarzanie muzyki w obiekcie gastronomicznym sprzedającym jedzenie typu fast-food w miejscowości o ludności powyżej 100 tys. mieszkańców kosztuje w ZAiKS od 90 zł miesięcznie, a wykorzystanie fotografii cudzego autorstwa na stronie internetowej około 50 zł za miesiąc (dane z agencji fotograficznych). Wydatki te można zaliczyć do kosztów uzyskania przychodu.

Konsekwencje złamania prawa

Naruszenie praw autorskich zagrożone jest odpowiedzialnością karną (np. w przypadku przywłaszczenia sobie autorstwa, albo wprowadzenie w błąd co do autorstwa - nawet do trzech lat pozbawienia wolności) lub cywilną. Twórca może żądać od osoby, która naruszyła jego autorskie prawa majątkowe, zaniechania naruszenia, wydania uzyskanych korzyści, albo zapłacenia w podwójnej, a w przypadku gdy naruszenie jest zawinione (przedsiębiorca np. świadomie wykorzystał cudzą własność intelektualną, wiedząc, że łamie tym samym prawo), potrójnej wysokości stosownego wynagrodzenia. Twórca może też żądać naprawienia wyrządzonej mu szkody, jeśli działanie naruszającego było zawinione. Poza tym może on domagać się, aby sprawca zawinionego naruszenia uiścił odpowiednią sumę pieniężną na Fundusz Promocji Twórczości przy Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Dochodzenie praw w tych przypadkach przysługuje właścicielowi zarówno majątkowych praw autorskich, bądź reprezentującej go organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi.

CO JEST CHRONIONE

W firmie przedmiotem ochrony są m.in opakowania, zdjęcia, projekty, ale też np. oryginalny wygląd ogłoszenia, slogan reklamowy, wygląd katalogu, niektóre stosowane wzory i formularze, instrukcje obsługi, dokumentacja techniczna, plany, zarysy, szkice, rysunki, modele, projekty znaków towarowych

CENY ZA KORZYSTANIE Z UTWORÓW

• 300 zł (za jedno wydanie) - umieszczenie zdjęcia cudzego autorstwa na okładce książki

• 80 zł (za miesiąc) - odtwarzanie utworów w szafach grających

• 103 zł (za miesiąc) - odtwarzanie muzyki w gabinecie lub innym obiekcie usługowym z 4-6 miejscami usługowymi w Warszawie

• 100 zł - umieszczenie fotografii cudzego autorstwa w ulotkach o rozdzielczości 3504x2336

Podstawa prawna

• Ustawa z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tj. Dz.U. z 2006 r. nr 90, poz. 631 z późn. zm.).